Hella Haasse
»Het is toch
opmerkelijk dat juist nu, in deze tijden van geavanceerde
communicatiemiddelen, nog altijd geen enkel systeem uitgevonden is dat
kan wat het menselijk brein kan. Lezen, in al zijn vormen. Want lezen
is veel meer dan letters absorberen en herkennen; lezen is een
individuele culturele bezigheid, die een veelheid van vermogens
vereist. Een computer kan letters lezen. Maar alleen de mens kan
interpreteren, op zoek gaan naar verschillende betekenislagen en
suggesties, associaties oproepen, de schoonheid van de taal aanvoelen,
de zeggingskracht van woorden, zinnen of spaties en stiltes
gewaarworden, woorden tot leven brengen.
Wat dat betreft ben ik bijzonder verontwaardigd over de kwaliteit van
het huidige onderwijs in Nederland, en over de inferieure rol die
literatuur daarin nog speelt. Wat in de kindertijd geprikkeld wordt
gaat nooit meer verloren. De literatuur heeft mij gemaakt tot wie ik
ben. In het lyceum van de Carpentier Alting Stichting in Batavia hadden
we echte topleraren, toegewijde intelligentsia die in de conservatieve
kringen van Nederland niet zo gemakkelijk hun draai konden vinden, maar
die zich in Indië, ondermeer met hun kennis van de nieuwe
literatuur, naar hartelust konden uitleven. Onze klassen telden zeven
leerlingen, elke les was bij wijze van spreken een
privé-les. Vaak gingen we tijdens de weekends kamperen met
onze leraren in de bergen, en dan besteedden zij, vooral meneenr Koets
staat me nog bij, al hun tijd aan de ontleding van de klassiekers. Ik
ben die school en zijn leraren heel dankbaar voor alles wat ze me
gegeven hebben. Lezen is ongetwijfeld een talent. En elk talent kun je
ontwikkelen."
(...)
"Maar toen ik zes jaar was, werd mijn moeder ziek. Ze kreeg pleuritis,
en de Chinese longarts in Soerabaja raadde haar aan het klimaat van
Indië een tijdje volledig te verlaten. Ze heeft toen
tweeëneenhalf jaar in een sanatorium in het Zwitserse Davos
doorgebracht. Mijn broer en ik zijn met haar meegegaan. Ik ben die tijd
behoorlijk eenzaam geweest. Ik was weg uit het land waar ik geboren
was, weg van de geuren en kleuren en van de mensen die zo
vanzelfsprekend bij mij leken te horen. In Davos heb ik ervaren wat een
grote troost het genot van het lezen kan bieden. Ik was zes en kon wel
al letters schrijven, maar nog geen verhalen maken. En dus las ik, en
ontdekte dat ik, door te lezen, mijn eigen fantasie en gedachten kon
voeden. Later, toen de oorlog begon, en ik in Nederland verbleef, heb
ik een tweede periode van diepe eenzaamheid beleefd. Maar toen kon ik
schrijven, en vonden mijn gevoelens een andere uitweg."«
Hella
Haasse in De Morgen van 22 november 2006.
1954
2006
